Fortepian historyczny HIP

Dwa oblicza instrumentów klawiszowych: Friedrich Wilhelm Rust - Der Clavierpoet – Jermaine Sprosse

Karolina Majewska

dwa-oblicza-instrumentow-klawiszowych-friedrich-wilhelm-rust-der-clavierpoet-jermaine-sprosse
Friedrich Wilhelm Rust – Der Clavierpoet – Jermaine Sprosse, Deutsche Harmonia Mundi, 2017

Friedrich Wilhelm Rust jest dziś twórcą znanym jedynie prawdziwym pasjonatom stylu galant. Żył w latach 1739-1796, pierwsze lekcje gry na skrzypcach i klawesynie odebrał od swojego starszego brata, kolejno sztuki muzycznej, w tym także kompozycji i kontrapunktu, uczył się pod okiem najznamienitszych mistrzów swoich czasów – Wilhelma Friedmanna i Carla Philippa Emanuela Bachów, Giuseppe Tartiniego, czy Giovanniego Battisty Martiniego. Za życia zasłynął głównie jako skrzypek, kompozytor literatury skrzypcowej i utworów scenicznych oraz nauczyciel. Tworzył niemalże wszystkie ówcześnie uprawiane gatunki muzyczne za wyjątkiem symfonii. Do dziś zachowały się jego utwory kameralne i solowe przeznaczone na instrumenty klawiszowe, violę d’amore, harfę, lutnie, skrzypce oraz dzieła wokalno-instrumentalne, w tym przede wszystkim pieśni. Twórczość Rusta bywa zaliczana do stylistyki galant, a sam d’Indy, francuski teoretyk muzyki mówił, że jest ona idealnym łącznikiem pomiędzy dziełami Haydna i Mozarta z jednej strony a Beethovena i jemu współczesnych z drugiej.

Jermaine Sprosse, niemiecki klawesynista i pianista, uznawany za jednego z najlepszych interpretatorów muzyki Carla Philippa Emanuela Bacha, doskonale sprawdził się w wykonaniu muzyki Rusta. Muzyk od lat specjalizuje się w wykonawstwie muzyki synów Johanna Sebastiana Bacha i kompozytorów z ich kręgu. Sprosse, obecnie związany ze Schola Cantorum Basiliensis, jest laureatem wielu prestiżowych konkursów i stypendiów. W centrum jego zainteresowań leży twórczość kompozytorów stylu galant, w tym głównie Carla Philippa oraz nieco mniej znanych twórców. Jako główne zadanie stawia przed sobą przywrócenie do życia koncertowego zapomnianego dziś repertuaru, a także powrót do niezmiernie popularnej w XVIII wieku praktyki improwizacji.

Realizacją powyższych celów jest z całą pewnością album Der Clavierpoet. Co bardzo istotne Sprosse gra na niej na instrumentarium z epoki - zachowanym do dziś fortepianie Johanna Andreasa Steina z 1792 roku oraz kopii klawikordu Christiana Gottloba Huberta z 1772 roku. Decyzja o wykorzystaniu dwóch instrumentów i ich dobór nie jest oczywiście kwestią przypadku. Większość literatury klawiszowej w XVIII wieku oznaczona była jedynie adnotacją fur Clavier, per il cembalo czy pour le clavecin, co oznacza tyle co utwór na instrument klawiszowy. Z tego względu niemożliwym jest dziś dokładny podział zachowanej literatury na konkretne instrumenty. Sprosse doskonale zdając sobie sprawę z tego faktu, postanowił wybrane dzieła Rusta wykonać na odpowiednim dla niego instrumencie obierając za rozstrzygające kryterium chronologię ich powstawania oraz estetykę – i tak Sonaty g-moll i C-dur, jedne z jego najwcześniejszych dzieł, swoim charakterem i stylistyką nawiązujące do fantazji Carla Philippa czy Wilhelma Friedemanna Sprosse wykonał na kopi klawikordu a Wariacje na temat Schulza i Sonatę D-dur, powstałe znacznie później, o wyraźnym już preromantycznym charakterze na fortepianie Steina. Był to z całą pewnością trafny wybór ukazujący zarówno przekrój i różnorodność twórczości Rusta oraz możliwości wyrazowe i idiomatyczne walory dźwiękowe każdego z instrumentów. Na szczególną uwagę zasługuje tu tzw. Bebüng, czyli technika wydobycia dźwięków na klawikordzie pozwalająca na uzyskanie efektu vibrato.

Wybrany przez Sprosse repertuar tworzy interesujący obraz twórczości niemieckiego kompozytora, a jednocześnie pozwala zaprezentować muzykowi jego niezaprzeczalne umiejętności techniczne i wyrazowe. Wcześniejsze utwory, naszpikowane szybkimi przebiegami i pasażami w częściach skrajnych zagrane błyskotliwie i energetycznie ukazują ponadprzeciętną sprawność techniczną muzyka, natomiast niezwykle liryczne ustępy środkowe odkrywają jego bardziej subtelne i emocjonalne oblicze, zwłaszcza Andante-Adagio sostenuto-Andante w Sonacie D-dur. Centralnymi punktami krążka wydają się jednak być kompozycje wykonane na fortepianie, którego brzmienie jest zdecydowanie bardziej szkliste i przenikliwe aniżeli doskonale znanych nam współczesnych instrumentów. Zarówno Wariacje na temat Canzony Blühe liebes Veilchen, jak i Sonata C-dur zdają się być potwierdzeniem tezy d’Indiego i rzeczywiście przywołują skojarzenia nawiązujące do twórczości klasyków wiedeńskich. Ich stylistyka zdecydowanie różni się od kompozycji otwierającej i zamykającej album. Mają one bardziej romantyzujący charakter, który uwidacznia się chociażby przez rezygnację ze swobodnego kontrapunktycznego fantazjowania na rzecz bardziej zwartych struktur muzycznych o budowie okresowej i wyraźnej tonalności dur-moll.

Der Clavierpoet z całą pewnością zasługuje na uwagę wszystkich melomanów zainteresowanych instrumentarium historycznym, a także tych chcących odkrywać na nowo często niesłusznie zapomnianą twórczość minionych mistrzów. Dla mnie jednak najciekawsze i najbardziej pasjonujące jest zestawienie ze sobą tak odmiennych stylistycznie kompozycji jednego twórcy, powstałych w stosunkowo nie aż tak sporej odległości czasowej, co dodatkowo podkreśla różnorodność brzmień wykorzystanych instrumentów. Pozycja absolutnie godna polecenia!

 

Repertuar:

1. Sonata g-moll cz. I. Allegro brillante

2. Sonata g-moll cz. II. Adagio sostenuto

3. Sonata g-moll cz. III. Allegretto

4. Sonata D-dur cz. I. Adagio con espressione (wstęp: Jermaine Sprosse)

5. Sonata D-dur cz. II. Allegro

6. Sonata D-dur cz. III. Poco grave

7. XII Wariacji na temat Canzony Blühe liebes Veilchen

8. Sonata C-dur cz. I. Allegro

9. Sonata C-dur cz. II. Andante - Adagio sostenuto - Andante

10.Sonata C-dur cz. III. Allegro assai

 

Spis treści numeru Przybysze z Italii. Pierwsze fortepiany:

Maurycy Raczyński, Wstęp redakcyjny – Przybysze z Italii. Pierwsze fortepiany

Felietony

Katarzyna Drogosz, Oryginał czy kopia?

Dominika Maszczyńska / Agnieszka Porzuczek, Pianoforte. Adaptacja. Refleksja

Wywiady

Weronika Stałowska, "W XVIII w. muzycy byli przyzwyczajeni do wykonawstwa na różnorodnych instrumentach. To fenomen tamtych czasów". Wywiad z Aline Zylberajch i Martinem Gesterem

Maurycy Raczyński, "... the main notion of period instrument performance is that the instrument of a particular era can reveal idiosyncrasies and characteristics that might otherwise be lost." Interview with Geoffrey Govier

Recenzje

Iwona Granacka, Partnerstwo historyczne. Drogosz, Thiel i Beethoveen

Karolina Majewska, Dwa oblicza instrumentów klawiszowych: Friedrich Wilhelm Rust - Der Clavierpoet – Jermaine Sprosse

Publikacje

Aleksandra Świgut, Elementy improwizacji w muzyce fortepianowej XVIII wieku na przykładzie wybranych utworów W. A. Mozarta

Joanna Owczarek-Ciszewska, Fortepian w Wiedniu XVIII w. – wokół Leopolda Kozeluha w 200. rocznicę śmierci kompozytora

Edukatornia

Dorota Relidzyńska, Narodziny króla. O włoskich początkach fortepianu

Paweł Miczka, Sonaty na pianoforte z akompaniamentem skrzypiec

Kosmopolita

Karol Furtak, Nie każdy instrument musi grać – słów kilka o Beniaminie Voglu

Maurycy Raczyński, Martyna Kaźmierczak i fortepian stołowy Broadwood

Rekomendacje

Ewa Chorościan, O prawdziwej sztuce gry na instrumentach klawiszowych – traktat Carla Philippa Emanuela Bacha

Aleksandra Bliźniuk, I Międzynarodowy Konkurs Chopinowski na Instrumentach Historycznych

Publikacja powstała dzięki Funduszowi Popierania Twórczości Stowarzyszenia Autorów ZAiKS

Opublikowano: 2018-02-09

Przewiń do góry lub wróć do poprzedniej strony.

Przeczytaj również

Wypowiedz się

Opinie mogą dodawać tylko zarejestrowani użytkownicy.

logowanie i rejestracja
Wydanie 272